به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری آستان، حجت‌الاسلام والمسلمین امین اسدپور، استاد حوزه علمیه قم، در نشستی علمی با عنوان «از فقه فردی تا فقه امت‌ساز در اندیشه امام خمینی» به تبیین رویکردهای نوآورانه بنیانگذار کبیر انقلاب در فقه و اندیشه اجتماعی پرداخت.

وی با اشاره به اینکه امام خمینی(س) در یک پایگاه معرفتی مشخص استقرار دارند و از آن پایگاه به جهان و انسان می‌نگرند، گفت: متأسفانه در طول تاریخ در اسلام‌شناسی خود دچار تجزّی شده‌ایم؛ انگار به‌صورت جزیره‌ای اسلام را می‌شناسیم و معرفی می‌کنیم، در حالی که باید اسلام را به‌عنوان نسخه‌ای کامل برای سلوک، هدایت، تربیت و تعالی انسان دید.

اسدپور با اشاره به جایگاه عرفان در اندیشه امام خمینی(س) تصریح کرد: امام مرحله جدیدی را در عرفان نظری گشودند که می‌توان از آن به «عرفان اجتماعی» یا «عرفان جامعه‌ساز» تعبیر کرد. در این دیدگاه، غایت عرفان صرفاً سلوک فردی یا تربیت شخصی عارف نیست، بلکه کشاندن انسان به استخلاف اجتماعی و تحقق جامعه «خلیفةالله» است. زمینه‌های این اندیشه در استاد امام، آیت‌الله شاه‌آبادی وجود داشت، اما بسط تفصیلی و تحقق عینی آن توسط امام راحل صورت گرفت.

این استاد حوزه علمیه قم، مهم‌ترین تحول امام در حوزه فقاهت را تغییر فاز از رویکرد فردی و عبادیِ محض به سمت جامعه‌پردازی، جامعه‌سازی و نگاه امت‌محور دانست و اظهار داشت: تقلیلی که معمولاً اتفاق می‌افتد این است که روایت‌ها از امام فقط به حیطه فقه سیاسی و بحث «فقه الحکومه» بسنده می‌کنند. البته فقه سیاسی در اندیشه ایشان بسیار پررنگ است، اما باید این شأن فقه سیاسی امام را ذیل فقه اجتماعی ایشان فهم و صورت‌بندی کرد.

وی افزود: در اندیشه امام، مهم‌ترین ساختار اجتماعی که در ساخت و پردازش جامعه نقش بی‌بدیلی دارد، ساختار حکومت است. ما باید بتوانیم فقه سیاسی امام را ذیل فقه اجتماعی ایشان صورت‌بندی کنیم. فقه اجتماعی به‌مثابه یک رویکرد معرفتی، جهت استنباط فقیه را معنابخشی می‌کند و انعطاف و پویایی در فقه الحکومه و فقه سیاسی از این خاستگاه حاصل می‌شود.

اسدپور در ادامه با اشاره به «احیای منابع» در اندیشه امام، خاطرنشان کرد: امام تلاش داشتند از واژه احیا برای منابعی استفاده کنند که کمتر مورد توجه قرار گرفته بودند. ایشان به دنبال توسعه در منابع نیستند و منبع جدیدی اضافه نمی‌کنند، اما منابعی در دین‌شناسی خود داریم که قرن‌ها مغفول مانده‌اند و فقیهی مثل امام آنها را احیا می‌کند. توجه به سیره عملی معصوم، به ویژه واقعه عاشورا، از نوآوری‌های مهم امام است. ایشان از معدود فقهایی هستند که به مفاد عاشورا فتوا دادند و در رساله تقیه و استفتائات سال ۴۸ فرمودند وقتی ارکان رکین اسلام به خطر افتد، تقیه حرام است.

این استاد حوزه علمیه قم در پایان با اشاره به عنصر «زمان و مکان» در اجتهاد امام، تأکید کرد: یکی از نوآوری‌های جدی حضرت امام، دخالت عنصر زمان و مکان در اجتهاد است و هنوز حقش ادا نشده است. امام خودِ مقام فعلیت احکام را مقید به زمان و مکان می‌کنند و حتی عنصر مصلحت واقعی احکام را در خودِ مقام انشا لحاظ می‌کنند که این دلالت، حدود اختیارات حاکم را برای تغییر فعلیت حکم در شرایط متفاوت اجتماعی باز می‌کند.